تبلیغات اینترنتیclose
پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی
ملا محمد فضولی در پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق
شرح افکار، احوال و آثار حکیم ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق

مطالب مربوط به شناختنامه حکیم ملا محمد فضولی به آدرس زیر انتقال یافته است لطفا بر روی آدرس زیر کلیک فرمایید:

 http://hakimfuzuli.blogfa.com

تصویر - پرتره ملا محمد فضولی. نقاش: ناصر بخشی

پرتره حکیم ملا محمد فضولی

نقاش: ناصر بخشی، هنرمند تبریزی

موضوع : ملا محمد فضولی- غزللر, | بازدید : 772

- 52 -

ای غبار قدمین عرش برین باشېنا تاج،

شرف ذاتېنا اَدنای مراتبْ معراج.

منتهیْ شرعینه ادیان تمامیِ رُسل،

بحر سن، سایر اربابِ رسالت، امواج.

خازن گنج شفاعت، سنی قېلمېش ایزد،

هیچ كیم یۏخ كی سنا اۏلمایا آخر محتاج!

سُنّتین مغفرت اسبابېنا منهاجِ حصول،

طاعتین معصیت امراضېنا تدبیرِ علاج.

خلقه تقلید سُلوكون، سببِ حُسن معاش،

مُلکه تغییر طریقین اثر سوءِ مزاج.

قایم اۏلمازدې نظام و نسقِ اصل وجود،

وئرمه‌سه‌یدین اثرِ عدل ایله دنیایا رواج.

شُكرلله كی فضولی‌نی ائدیب داخلِ فیض،

رغبتین دایره‌ی خوفدان ائتمیش اخراج!

- 53 -

مُنحرف‌دیر ساقیا اندوه دنیادان مزاج،

باده توت كیم علت و اندوها، غفلتدیر علاج!

فقر مُلكۆن توت گر استغنادا ایسترسن كمال،

سلطنتدن كئچ كی اۏل وادیده چۏخدور احتیاج!

چكمه تخت و تاج قِیدین، بی سر و پالېق گؤزت،

كیم آیاغا بنددیر تخت و بلادېر باشا تاج.

بیر پری زُلفۆن توتوب خالېندان آلسان كام دل،

توت‌ كی چین مُلکۆنۆ توتدون، هنددن آلدېن خراج.

تركِ و تجرید اختیار ائت كیم دیار عشقده،

فقر بازارېنا اسباب فنادان‌دېر رواج.

نقشِ زائل‌دیر، امور دهره قېلما اعتبار،

اۏلسا حاصل فقردن حزن و، غنادان ابتهاج!

ای فضولی من ملامت مُلكۆنۆن سلطانیام،

برق آهیم تاجِ زر، سیمِ سرشكیم، تختِ عاج!

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملامحمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی و حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی و دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی,
ارسال در تاريخ جمعه 31 شهريور 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی
موضوع : ملا محمد فضولی- غزللر, | بازدید : 811

- 50 -

خط رُخسارېن ائده‌ر لطفده ریحان ایله بحث،

حُسن صورتده، جمالېن گۆل خندان ایله بحث.

اۆزۆنه دورماسېن آیینه اوروب لاف صفا،

نه روا، مه قېلا خورشید درخشان ایله بحث؟

گرچی شمشادده چۏخ لاف لطافت واردېر،

بۆكۆلۆر، ائیله‌سه اۏل سرو خرامان ایله بحث!

قېلسا جان لعلین ایله فیض یئتیرمك بحثین،

جانبِ لعلینی توت، ای کؤنۆل! ائت جان ایله بحث.

جنّتی كویونا زهد اهلی مناسب دئسه‌لر،

نه مناسب كی قېلام بیر نئچه نادان ایله بحث؟

دۆشر اۏد شمع دیلینه بو سببدن كی قېلېر،

دیل اوزالدېب گئجه‌لر اۏل مه تابان ایله بحث!

صفت حُسنۆن ائده‌ر خسته فضولی، نه عجب،

حُسن گفتاردا گر ائیله‌سه حسّان ایله بحث!

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملامحمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی و حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی و دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی,
ارسال در تاريخ جمعه 31 شهريور 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی
موضوع : ملا محمد فضولی- غزللر, | بازدید : 693

43 -

یورز، یئتر بنه ای سیمِ اشك، بیداد ائت،

گر آقچان ایله آلینمیش قول ایسم، آزاد ائت!

ایتیرمه ایتلری آوازی‌نین کؤنول ذُوقون،

یئتر قارا گئجه‌لر هرزه - هرزه فریاد ائت!

خراب اولان کؤنول، ای بت! سنین مقامیندیر،

تغافل ائیله‌مه، بیر قاچ داش ایله آباد ائت!

ائشیتمه‌دینمی کؤنول، عشقْ مشکل اولدوغونو؟

سنا بو مشکل ایشی كیم دئدی كی بنیاد ائت؟

خلافِ عادته چوخ اولما ای پری! مایل،

یئتر، فسون ایله تسخیرِ آدمیزاد ائت!

صبا! اسیرلرین قصدین ائیله‌میش اول گول،

بیزی هم آندا اگر دوشسه فرصتین، یاد ائت!

فضولی! ایستر ایسن ازدیادِ رتبه‌ی فضل،

دیارِ رومی گؤزت، تركِ خاك بغداد ائت!

- 44 -

عكس رُخسارین ایله اولدو مزیّن مرآت،

بدنِ مرده‌یه فیض نظرین وئردی حیات!

بنزه‌در‌دیم قدِ مُوزونونا فی‌الجمله، اگر،

جان ایچینده الف ائتسه‌یدی قبولِ حركات!

خط بو مضمون ایله‌دیر طرف زنخدانیندا،

كی بو زندانین اسیرینه یوخ اُمید نجات!

كاكیلین قیلدی مقرّر منه سرگشته‌لیگی،

دئمه‌سین كیمسه كی، یوخ گردشِ گردونا ثبات!

غمزه پیکانین ائده‌ر عاشقه چشمین صدقه،

ائیله‌كیم مردم منعم، وئره محتاجا زكات!

آفرین جوهر مقبولونا كیم عالمده،

ممکن اولماز بو صفات ایله كی سنسن بیر ذات.

ای فضولی! ورع و زهد ایله معتاد اولدون،

بیلمه‌دین حالینی، بیهوده كئچیردین اوقات!

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملامحمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی و حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی و دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی,
ارسال در تاريخ جمعه 31 شهريور 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی
موضوع : ملا محمد فضولی- غزللر, | بازدید : 766

- 29 -

بنیم تك هیچ كیم‌ زار و پریشان اۏلماسېن، یارب!

اسیر درد عشق و داغ هجران اۏلماسېن، یارب!

دمادم جُورلاردېر چكدیڲیم بی‌رحم بُتلاردان،

بو كافرلر اسیری، بیر مسلمان اۏلماسېن، یارب!

گؤرۆب اندیشه‌ی قتلیمده اۏل ماهی، بودور دردیم،

كی بو اندیشه‌دن اول مه، پشیمان اۏلماسېن، یارب!

چېخارماق ائتسه‌لر تندن چكیب پیکانېن اۏل سروین،

چېخان ‌اۏلسون دل مجروح، پیکان ‌اۏلماسېن‌ یارب!

جفا و جۏر ایله معتادام، آنلارسېز نۏلور حالېم؟

جفاسېنا حد و جُورونا پایان اۏلماسېن، یارب!

دئمن‌ كیم‌ عدلی‌ یۏخ یا ظُلمۆ چۏخ، هر حال ‌ایله ‌اۏلسا،

کؤنۆل تختینه اۏندان غِیری سلطان اۏلماسېن، یارب!

فضولی بولدو گنجِ عافیت میخانه كُنجوندن،

مبارك مُلکه، اۏل مُلك ویران اۏلماسېن یارب!

- 30 -

ای ناوك شُوقۆن سپری سینه‌ی احباب،

زُلفۆن خمی ارباب وفا صیدینه، قلاّب!

محرابدا شكلِ خم ابروی لطیفین،

واجب بو جهتدن قامېیا سجده‌ی محراب،

سؤزۆم دئر ایدیم، شمع سنا ائیله‌یه روشن،

نظّاره‌ی رُخسارینا یۏخ شمعده هم تاب!

خورشید جمالېندان اۏل آی سالدې نقابین،

صبح اۏلدو، دور ای‌ بخت! نه دیر بونجا شكرخواب؟

دون صبح یئتیردیم فلكه موجِ سرشكیم،

غرق ائتدی فلك اۆزره اۏلان انجمی گرداب!

ساقی مگر اۏل لعل سؤزۆن دئر مِی نابا،

كیم دۆشدۆ آیاغېنا، الین اؤپدۆ مِی ‌ناب.

جمعیت اسبابا کؤنۆل وئرمه فضولی،

كیم تفرقه‌دیر خاطره جمعیت اسباب!

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملامحمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی و حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی و دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی,
ارسال در تاريخ جمعه 31 شهريور 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی
موضوع : ملا محمد فضولی- غزللر, | بازدید : 779

- 1 -

قَد اَنارَ العِشْقُ لِلْعُشّاقِ مِنهاجَ الهُدا،

سالكِ راه حقیقت عشقه ائیله‌ر اقتدا.

عشق دیر اول نشئه‌ی كامل كیم آندان دیر مدام،

مِی‌ده تشویر حرارت، نِی‌ده تأثیر صدا.

وادی وحدت، حقیقتده، مقام عشق‌دیر،

كیم مشخص اولماز اول وادیده سلطاندان گدا!

ائیله‌مز خلوت‌سرای سرّ وحدت محرمی،

عاشقی معشوقدان، معشوقو عاشقدن جدا.

ای ‌كه ‌اهل‌ عشقه سؤیله‌رسن ملامت، تركین ائت،

سؤیله كیم، ممکن‌مودور تغییرِ تقدیر خدا؟

عشق كلكی چكدی خط، حرفِ وجود عاشقه،

كیم اولا ثابت، حق اثباتیندا نفی ماعَدا!

ای فضولی انتهاسیز ذُوق بولدون عشقدن،

بؤیله دیر هر ایش كی حق آدیله قیلسان ابتدا.

- 2 -

یا مَنْ اَحاطَ عِلْمُكَ الاَشْیاءَ كُلَّها،

نه ابتدا سنه متصوَّر، نه انتها!

كیم وئرسه جان یولوندا، بولور خاكِ مقدمین،

گویا كی خاك راهینه‌دیر نقد جان بها!

سنسن قیلان مظاهر اُمید و بیم، ائدیب،

موسانی علم گنجی، عصاسینی اژدها!

سندن بولوبدور احمد مرسل مقامِ قُرب،

تحسین «یا» و «سین» ایله، تشریف «طا» و «ها».

یعقوبدا نشانه‌ی شُوقون غم و الم،

یوسفده نشئه‌ی نظرین بهجت و بها.

بولمازدی قهرین آچماسا خوان سیاستین،

هَل مَن مَزید لقمه‌سینه دوزخ اشتها!

یارب بلای قِیده فضولی اسیردیر.

او بیدلی بو دامِ كدورتدن ائت رها!

- 3 -

یارب! همیشه لطفونو ائت رهنما بنا،

گؤسترمه اول طریقی كی یئتمز سنا، بنا!

قطع ائیله آشنالیغیم آندان كی غِیردیر،

آنجاق اؤز آشنالارین ائت آشنا بنا.

بیر یولدا ثابت ائت قدم اعتباریمی،

كیم رهبرِ شریعت اولا مقتدا بنا.

یوخ بنده بیر عمل سنه شایسته، آه اگر،

اعمالیما گؤره وئره عدلین جزا بنا!

خوفِ خطادا مضطربم، وار اُمید كیم،

لطفون وئره بشارتِ عفو و عطا بنا.

بن بیلمزم بنا گره‌گین، سن حكیمسن،

منع ائیله، وئرمه هر نه گره‌كمز سنا بنا.

اولدور بنا مُراد كی، اولدور سنا مُراد،

حاشا كی سندن اؤزگه اولا مدّعا بنا.

حبسِ هوادا قویما فضولی صفت اسیر،

یارب! هدایت ائیله طریقِ فنا بنا!

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملا محمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی, دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی به تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی

بسم الله الرحمن الرحیم

حمد بی‌حَدّ و ثنای بی‌عدّ اول متكلّمِ نطق آفرینه كی سفینه‌ی امّید سكّانِ بحار بحورِ نظمی، تموّجِ استغراق والشُّعراء یتَّبِعُهُمُ الغاووُنَ مستغرق گرداب حرمان ائتمیش ایكن، سلسله‌ی استثنای الاّ الَّذینَ امنُوا بوراخیب، شعرای اسلامی صحیح و سالم، ساحل نجاته چكمیش. و سپاسِ بی‌قیاس اول ناظم آسمان و زمینه كی بسمله‌ی نظمین افسر فرق فرقان ائدیب، مزرعه‌ی قلوبِ اهلِ عرفان و ادراکه، نهال مودّتِ كلام موزون دیكمیش ومخزن اسرار قیلمیش.

‌‌[شعر]

زهی صانع كی لوح جانا كلكِ حُسن توفیقی،

ازلدن اقتضای نظم جان‌پرور رقم قیلمیش!

كمالِ شعر كسبی ممكن اولماز اولمادان اوندان،

اونا منت كی، طبعِ نظم لطف ائتمیش،كرم قیلمیش!

[فارسی]

مبدعی كز خامه‌ی توفیق او دارد رقم،

صفحه‌ی ادراك ارباب سخن نقش خیال!

طبع موزون از علامت‌های لطف خاص اوست،

نیست چون علم دگر مقدور كسب این كمال!

[عربی]

نُسبِّحُ مَن اَهْدی النُفوسَ اِلی المُنی

وَ قَدَّرَ اِشكالَ الاُمورِ و حَلَّها

نُقَدِّسُ مَن لَولا عنايه فَضلِه

لَما عَلَّمَ الاَسمآءَ آدَمَ كُلَّها

 

و درود نامعدود اول مخاطب كلام معجز نظامه كی فنون شعری، مضمون ما عَلَّمْناهُ الشِّعر،ایله مردود طبایع قیلمیش ایكن، لسانِ حكمتْ بیانی اِنَّ مِنَ الشِعرِ لَحِكمَةٌ تقریر دلپذیر ایله، مقبول قلوب اهلِ حال ائتمیش. ثنای بی‌پایان و بی‌ریا اول قافیه‌ی نظم انبیایا كی عدم التفاتلاری ایله، رتبه‌ی شعر پایه‌ی اهانتده قالمیش ایكن،سلسله‌ی سعادت انتساب شریفلری ایله، فی الجمله درجه‌ی اعتبارا یئتمیش.

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملا محمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی, دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی به تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی

1. فارسجا دیوانین ترجمه‌لری

فضولی‌نین فارسجا دیوانین تورکجه‌میزه قازاندیرماق، ایللر بویونجا هامیمیزین آرزولاریمیزدان بیری ساییلیردی. فضولی‌دن سونرا بیر چوخ شاعرلر بو ایشه باشلامیشلار و هر کس اونون بیر و یا بیر نئچه فارس غزلینی تورکجه‌میزه چئویرمیشدیر و یا تضمین ائتمیشدیر. بیز، الینیزده اولان مجموعه‌ده میر مهدی سیدزاده، م. سلطان‌اف، علی آقا واحد، محمد تقی زهتابی (شبسترلی) و م. مبارز طرفیندن ترجمه اولان غزللر آراسیندان جمعی 163 ترجمه‌نی بیر یئره توپلاییب بورادا نشر ائدیریک.

2. ردیفلی غزللر

حکیم فضولی، فارس شعرینده یئنی بیر سبک و شیوه‌نین تمل داشینی قویموش بیر انقلابچی شاعر ساییلماقلا برابر، چوخ فاخر و طنطنه‌لی دیل صاحبی‌دیر. عین حالدا تئز آنلاشیلان و ساده جمله بیچیملریندن قورولان بیر فورما دا ایشله‌دیر. اونون غزللرینده عمومیتله «ردیف» واردیر. هر شاعر، شعرده ردیف سئچه بیلمز. خیالی تصویرلر یارادا بیلن ان گوجلو شاعرلر، غزللرینی ردیف ایله بزه‌ییرلر. فضولی‌نی تعقیب ائدن صائب تبریزی‌نین ده غزللری ردیفلی غزللردیرلر. بو ایکی شاعر، اؤز گوجلولوکلرینی، خیالی تصویرلری و معنانین لفظدن انجذاب ائدیلمه‌سینی، ردیفلی غزللر یازماق ایله گؤستره بیلمیشلر.

الینیزده اولان ترجمه‌لرده، ترجمه‌چیلرده، ترجمه‌ده همین ردیفلری ساخلاماغا چالیشمیشلار. مثال اوچون:

در آینه چو عکسم، بر صورتم نظر کرد،

بر دیده‌ی ترِ من، او نیز دیده تر کرد.

(دیوان فارسی، غ./168)

مطلعلی غزلین چئویریسینده، مترجم «ائتدی» ردیفینی ساخلامیشدیر:

آئینه‌ده عکسیم اوزومه بیر نظر ائتدی،

احوالیما گؤز یاشی تؤکوب، دیده تر ائتدی.

 

و یا:

اصل ز جهانگردی ما دیدن یاری است غرض،

زین همه سیر در این دشت، شکاری است غرض.

(دیوان فارسی، غ./226)

ترجمه عالمی گزمه‌گیمیزدن بیزه یار ایدی غرض،

چمنی سِیر ائله‌مکده‌نسه، شکار ایدی غرض.

* * *

اصل تنگ آمده به جلوه‌ی آهم فضای چرخ،

خواهد گذشت عاقبت از تنگنای چرخ.

(دیوان فارسی، غ./124)

ترجمه آهیم ائدنده جلوه‌، اولور دار فضای چرخ،

آخر کئچر، گئده‌ر سنی، آهیم، سمای چرخ!

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملا محمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی, دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی به تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی

1. تورکجه‎ دیوانین نشرلری و ایرانداکی نشرلرین توصیفی

تاریخ بویونجا، فضولی، تورکجه دیوانی ایله تانینمیشدیر. بو دیوانا عمومیتله «فضولی کلیاتی»دا دئییلمیشدیر.

فضولی‎نین تورکجه دیوانی بیرینجی دفعه تبریزده 1244 هـ. ایلینده داش باسما اصولو ایله نشر اولموشدور.

ایکینجی دفعه یئنه‎ده تبریزده 1247 هـ. ایلینده نشر ائدیلمیشدیر.

اوچونجو دفعه، یئنه‎ده تبریزده 1266 هـ. ایلینده «آخوند ملاّ عبدالله»ـین نستعلیق خطی ایله 145 صحیفه‎ده نشر ائدیلمیشدیر. بو نشر مصوّردیر. هر اوچ نشرین عنوانلاری «دیوان فضولی» دیر.

دؤردونجو دفعه 1270 هـ. ایلینده، 161 صحیفه‎ده «کلیات فضولی» عنوانی ایله حروف ییغما اصولو ایله یئنه‎‎ده تبریزده نشر ائدیلدی.

بئشینجی کره، یئنه‎ده تبریزده 1272 هـ. ایلینده 134 صحیفه‎ده حروف ییغما اصولو ایله نشر اولوندو، یئنه عنوان «کلیات فضولی» دیر.

«فضولی کلیاتی» تبریزده نشر اولاندان سونرا، 1254 و 1256 ه‍. ایللرینده مصرده «بولاق مطبعه»سینده، 1311 هـ. ایلینده تاشکند شهرینده 159 صحیفه‎ده، 1268- نجی ایل استانبولدا «عبدالله خلوصی» نین نستعلیق خطی ایله 224 صحیفه‎ده، و یئنه‎ده همین ایل همان یئرده «تصویر افکار مطبعه»سینده «کلیات دیوان فضولی» عنوانی ایله (8+76+21+6+16+113+128) صحیفه‎لرده حروف ییغما اصولی ایله نشر ائدیلدی. همین نشردیر کی ایندیه قده‎ر تبریزده «فردوسی» کتابخاناسی و تهراندا، «ادبیه» کتابخاناسی طریقی ایله اونلار دفعه تکرار، چاپ و تکثیر ائدیلمیشدیر. ایراندا، بیز تورکلر آراسیندا، «قرآن» و «نهج البلاغه»دن سونرا، ان چوخ اوخونان بو کتابین، همین نشریدیر کی اونو، کندلرده و شهرلرده بیر چوخ ائولرده تاپماق اولار.

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملا محمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی, دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی به تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی

1. عشق

مولانا حکیم ملامحمد فضولی، اؤز کلامی و فلسفی دوشونجه‎سینی عشق ایله یوغورموشدور. اونون گؤروشونجه عشق، «تقدیر خدا» دیر.[1] هر حرکت، حتی نِی‎ده‎کی صدا و مِی‎ده‎کی حرارت‎ده اوندان ناشی‎دیر.[2] بوتون عالم و وارلیق عاشقی‌دیر. اصلینده اونون دوشونجه جوهره‎سی عشق‎دن باشقا بیر شئی دگیلدیر. عشق، وارلیغین ان بؤیوک سرّی حساب اولونور و یگانه گوجدور کی انجذاب اوندان حاصل اولور. بوتون وارلیق آن به آن و لحظه به لحظه عشقین گوجو ایله حالدان حالا دوشورلر و دگیشیلیرلر. هر شئی «پرتو انوار حقیقت» ساییلر و تصوّره گلمز، و توصیف اولا بیلمز بیر زاددیر. عشقی تعریف ائتمک اولماز، بلکه اونو دادماق و ایچمک اولار، ایچمکدن ایسه دویولماز. ابن عربی بایزید بسطامی دیلینجه دئییر:

«عاشق او تشنه‎دیر کی دنیزین سویونو قورتوم - قورتوم ایچیر و لاکن هر زمان سوسوزلوقدان دیلی آغزیندان ائشیکده لهله‎ییر.»[3]

فضولی‎نین دنیا گؤروشونون اساسی «عشق» اوزه‎رینده قورولموشدور و عشقدن سیوای هر بیر زادی اساس‌سیز ساییر و عشق منعین کیمسه‎دن قبول ائتمیر:

ای فضولی عشق منعین قیلما ناصحدن قبول،

عقل تدبیریدیر اول، سانما کی بیر بنیادی ‎وار.

فضولی‎ده‌کی عشق انسان کمالی حساب اولونور، چونکی او، اؤز معشوقونو بوتون یارادیلیشدان اوستون و بلکه یارادیلیشین اوندان ناشی اولماسینی قبول ائدیر و عشق ایسه سبب اولور کی بئله بیر معشوق ایله گیزلی و معنوی باغلیلیغی اولسون. و بو باغلیلیق، اونو یارادیلیشین آرخاسیندا قالان گیزلی وارلیقلار ایله‎ده باغلاییر و اونو گؤزه‎للیک و گئرچک‎لیگه سوق وئریر.

2. درد و جفا

فضولی، عاشقی درد چکن و معشوقو ایسه جفا ائدن حساب ائدیر و دئییر کی دردی معشوق یالنیز سئودیگی و ایسته‎دیگی عاشقینه نصیب ائده‌ر و دردی ائله حساب ائدیر کی انسان روحونو صیقل وئریب تمیزه چیخاردار و پاکلایار و زلال حالا گتیره‎ر. «حدیقة السّعدا»نین سون سؤزونده دئییرکی الله تعالی چوخ سئودیگی بنده‎لرینی درده مبتلا ائدر. بورادا بوتون انبیاء و اولیانین عذاب - اذیت چکدیکلریندن دانیشیر و غزللرینده بو دردین عشقدن قایناقلانماسینا تأکید ائدیر و عشق آوازه‎سینی ایسه درد الیندن ناله چکمکدن ناشی بیلیر:

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملا محمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی, دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی به تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی

1. ادبی لهجه

مرحوم محمد فؤاد کؤپرولو یازیر:

فضولی، بؤیوک تورک شاعرلریندن بیری اولوب، ادبی تأثیری‎نین دوامی و گئنیشلیگی اعتباری ایله اولدوغو قده‎ر، شعرلری‎نین بدیعی قیمتی باخیمیندان دا، حتی ان بؤیوک تورک شاعری ساییلا بیله‎جک مستثنی بیر شخصیت دیر. ادبی لهجه‎سی‎نین خصوصیتی، اونو آذری ادبیاتی چرچیوه‎سی ایچینده مطالعه ائتمه‌گی ضروری گؤستریر ...»

 

اونون دیلی تام آذری شیوه‎سی نین کبار لهجه‎سی حساب اولونور و بونو بیز «ادبی لهجه» آدلاندیریریق.

2.نظم نازک

نئجه‎کی شیخ محمود کاشغری تورکجه‎میزین قابلیّتینی عربجه صرف و نحو قایدالارینا اویغون اولماسی و بو دیلین عربی دیلی ایله یاناشی «ایکی یاریش آتی» آدلاندیرماقلا و بوتون دیللردن یوکسک و گوجلو اولماسینی اثبات ائتمک قصدی ایله، تورکجه سؤز داغارجیغیندا اولان کلمه‎لری عرب دیلی‎نین مجرّد و مزیدٌ فیه بابلارینا تؤکموش و اینانیلماز درجه‎ده گئنیش بابلار مِیدانی آچمیش و «دیوان لغات التّرك» یاراتمیشدیرسا،[1] فضولی‎ده اونون تایی، قیسسا صائتلی توركجه سؤزلری عروض اؤلچوسو قالیبلاری ایله تانیش ائتمیش و «دیوان اشعار ترکی» یاراتمیشدیر و ادعا ائتمیشدیر کی تورکجه «نظم نازک» یاراتماق نه کیمی چتین اولورسادا، او، توفیق تاپیب بو چتین ایشی آسان ائده‎جک و تورکجه‎میزین کبار لهجه‎سی‎نین ایلک باهارینی گتیره‎جکدیر:

اول سببدن فارسی لفظیله چوخدور نظم کیم،

نظم نازک تورک لفظیله ایکن دشوار اولور.

لهجه‎ی تورکی قبول نظم ترکیب ائیله‌سه،

اکثرِ الفاظی نامربوط و ناهموار اولور!

منده توفیق اولسا بو دشواری آسان ائیله‌رم،

نوبهار اولجاق، تیکاندان برگ گول اظهار اولور.

فضولی دئمک ایسته‎ییرکی فارس دیلی‎نین «نظم ترکیب» ادالارینی تورک دیلینه گتیرنده، عمومیتله تورکجه‎نین اصالتی و موسیقی‎سی قارشیسیندا بوتون بو ترکیبلر نامربوط و ناهموار اولورلار. یعنی عروض بحرلرینه عائد اولان تنافر، اماله، زحاف و سائره بروز ائدیر. من ایسه بو آغیر ایشده توفیق الده ائدیب،عروض بحرلری ایله قارشی دوران اکثر الفاظ نامربوط و ناهموارا، نظم ترکیب وئریب، بو تیکانلاردان، گول یارپاغی گؤیردیب و تورکجه‎میزین ایلک باهارین گتیره‎جگم. بو زحمتدن حاصل اولان نتیجه‎یه «نظم نازک» آدی وئریر.

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملا محمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی, دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی به تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی
موضوع : ملا محمد فضولی‎نین اثرلری, | بازدید : 706

3. تورکجه اثرلر

فضولی، تورک دیلینی اؤزونون «اصل سلیقه‎»سی ساییر. آدلاری بیزه معلوم اولان تورکجه اثرلری آشاغیداکیلاردیر:

3-1. قیرخ حدیث

«قیرخ حدیث» موضوعونون تورکجه ادبیات تاریخینه نه زماندان وارد اولماسینی حله‎لیک بیلمیریک. الیمیزه یئتیشن ایلک «قیرخ حدیث» منثور ترجمه‎سی 8- نجی عصرده یاشایان «ضریر ارزنة الرّومی» ـیه منسوبدور. ان مهم منظوم قیرخ حدیثلردن بیری ایسه، فضولی‎نین اثریدیر.

فضولی، اثرینی بیر منثور مقدمه ایله باشلاییر. بورادا دئییر که قیرخ حدیثین عموم فیضی اوچون اونو تورکجه‎یه چئویرمیشدیر. بودا گؤستریر که تورکجه او زمان عمومی خلق دیلی اولموشدور.

او، هر بیر حدیثی ایکی بیتلیک بیر قطعه اولاراق چئویریبدیر. فضولی‎دن قاباق بیر چوخ تورک و فارس شاعرلری او جمله‎دن نوایی و جامی‎ده قیرخ حدیث ترجمه ائتمیشلر. فضولی‎نین ترجمه‎سی اونلارین قارشیسیندا هم دیلین ساده‎لیگی و همده ترجمه‎نین دقیقلیگی باخیمیدان اؤنم داشیییر.

بو اثری، ایراندا بیر مقدمه ایله 1370- نجی ایلده «بنیاد بعثت» طرفیندن نشر ائتدیره‎بیلدیم.[1]

3-2. بنگ و باده

بو مثنوی‎ 450 بیتدیر. بورادا فضولی بیر تمثیلی حکایت گتیریب افیون ایله شرابی مقایسه ائدیر.

کتاب تحمیدیه، نعت و حضرت علی‎نین مدحی ایله باشلیر. سونرا شاه اسماعیل اوچون یازیلمیش بیر مدحیه گلیر. اؤنجه شرابین وصفی گئدیر. شراب بیر گنجدیر. بو گنج بیر مجلسده کئفله‎نیب اؤزونو اؤگنده، ساقی بنگدن خبر وئریر که اودا اؤزونو اؤگورموش. باده، بنگ اوچون بیر ائلچی یوللاییر، ائلچی باده‎یه خیانت ائدیر. باده بنگه ساری قوشون چکیر، و ماجرانین سونوندا بنگه غلبه ائدیر. بعضی تدقیقاتچیلار دئمیشلر که فضولی‎نین باده‎دن قصدی شاه اسماعیل و بنگدن قصدی سلطان بایزیددیر.

«بنگ و باده» مثنویسی اصلینده بیر تمثیلی و طنزی حکایه‌دیر. بورادا «سیچان و پیشیک» ، کیمی آدلیم طنزی اثرده گؤرونن گوجلو و کسگین گولوش واردیر. او، اورتا عصرلرده سارایلارا حاکم عیبه‌جرلیکلر، ساتقینلیقلار و ساواش آختارما اخلاقینی استهزا ائدیر.

اثرده هم باده و همده بنگ غرور و خودبینلیگه دچار اولموشلار و هر زمان اؤزلرینی اؤیورلر. باده دئییر:

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملا محمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی, دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی به تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی
موضوع : ملا محمد فضولی‎نین اثرلری, | بازدید : 865

1. عربجه اثرلری

عرب دیلینی فضولی اؤزونون علمی مباحثه‎دیلی حساب ائدیر. ظنّیمیزجه بو دیلده اونون بیر نئچه علمی رساله‎سی اولموشدور. حله‎لیک الیمیزه یئتیشن عربجه اثرلری ایکی کتابدیر.

1-1. دیوان عربی

فضولی فارسجا دیوانی‎نین مقدمه‎سینده اونو شعر یازماغا تشویق ائدن بیر «ناصح»دن سؤز ائدیر و دئییر کی اونون جوابیندا دوشوندوم و گؤردوم کی:

«... گاهی به اشعار عربی پرداختم و فصحای عرب را به فنون تازی فی الجمله محظوظ ساختم و آن بر من آسان نمود، زیرا زبان مباحثه‎ی علمی من بود.»[1]

بورادان گؤرونور کی او، آنا دیلی تورکجه‎دن داها اؤنجه عربجه شعرلر یازیرمیش و دیوان ترتیب ائتمیشدیر. صادقی کتابدار تأکید ائدیر کی او «عربجه دیوان غزل و قصائد بیتوروبدور.»[2] ولاکن بو دیوان ایندیه قده‎ر مکمل صورتده تاپیلمامیشدیر. ایلک دفعه برتلس 1930- نجو ایلده پطروگراددا ساخلانیلان بیر «فضولی کلیاتی» کتابیندا اونون عربجه حضرت محمد (ص) و حضرت علی (ع) اوصافیندا یازدیغی 465 بیتلیک اون بیر قصیده نشر ائتدیردی. سونرا همین قصیده‎لر تورکجه چئوریریلری ایله مرحوم حمید آراسلی طرفیندن «فضولی اثرلری» نین 4- نجو جیلدینه داخیل ائدیلدی.[3]

همین قصیده‎لر سون دفعه 1993ـنجو ایلده عبداللطیف بندر اوغلو طرفیندن بغداد شهرینده نشر اولوندو[4] بو قصیده‎لرین اوزونو 63 و قیسساسی 21 بیتلی، طویل، کامل و وافر بحرلرینده‎دیر.

حضرت علی (ع) نین اوصافینی ذکر ائدن قصیده‎لریندن بیریسی بئله‎باشلاییر:

امامَ الوَری کنزَ المُنی علمَ الهدی،

ولیٌّ، وصیٌّ، وصفه متقاسیٌ.

یعنی: کائناتین امامی، دیلکلر دفینه‎سی، دوغرو یولون بایراغی، ولی‎دیر، وصی‎دیر، وصفی آرتیقجا آرتار.

همین دیوانین سون چاپی تورکجه منظوم و فارسجا منثور ترجمه‌سی ایله بیزه عائددیر.[5]

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملا محمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی, دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی به تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی
موضوع : ملا محمد فضولی‎نین یاشاییشی, | بازدید : 754

مولانا حکیم محمد بن سلیمان فضولی بیاتی ثم البغدادی، هجری اونونجو عصرین یالنیز آذربایجان ادبیاتی یوخ، بلکه بوتون عمومی تورک ادبیاتی، فارس و عرب دیللی ادبیاتلارین‎دا ان معروف، تأثیر ائدیجی و گؤرکملی شاعری و اسلام دنیاسی‎نین عالِم، متفکر و فلسفه‎چی‎سی و دنیانین اعجوبه‎ شخصیتی کیمی تانینمیشدیر.

1. دوغومو

فضولی‎نین دوغولدوغو یئرین تعیین ائتمه مناقشه‎سی حله بیر نتیجه‎یه چاتمامیشدیر. اونون کربلادا، بغداددا، حلّه‎ده و حتّی آذربایجاندا دوغولدوغو ادعاسینی اؤنه سورنلر واردیر.

تذکره‎لرده گؤردوگوموز کیمی اونون اوغوزون «بایات» عشیره‎سینه منسوب اولماسی و اؤزونون‎ده «حدیقة السّعدا» و فارسجا «دیوان»ـیندا، آنا دیلی‎نین تورکجه اولماسیندان سؤز گئدیر. یئنی آراشدیرمالارا دایاناراق، آذربایجانین «قازاخ» ماحالیندا دوغولوب، اوشاق ایکن عائله‎سی ایله برابر آتاسی «ملا سلیمان» طرفیندن، کربلایا آپاریلماسی ظن ائدیلیر. هر حالدا، او، اوشاقلیقدان بغداد شهرینده، تصویر ائتدیگیمیز آذربایجان ادبی محیطینده بؤیوموش و تربیه گؤرموشدور و سونرا کربلادا مقیم و اورادادا دفن اولموشدور.

اؤزوده فارسجا دیوانی‎نین مقدمه‎سینده، «مولد و مقامم عراق عرب است» دئدیکدن سونرا، شعری حاققیندا دئییر:

«... این نو رسیدگان روزگار ندیده و این یتیمان غربت ناشنیده که از خاک نجف و خطّه‎ی کربلا سر بر آورده‎اند و در آب و هوای برج اولیا پرورده‎اند.»

و یئنه ده اورادا دئییر:

چون خاک کربلاست فضولی مقام من،

نظمم به هر کجا که رسد حرمتش رواست.

زر نیست، سیم نیست، گهر نیست، لعل نیست،

خاک است شعر بنده، ولی خاک کربلاست.

و یا:

آسوده‎ی کربلا به هر حال که هست،

گر خاک شود نمی‎شود قدرش پست.

بر می‎دارند و سبحه‎اش می‎سازند،

می‎گردانندش از شرف دست به دست.

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملا محمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی, دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی به تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی

دجله و فرات چایلارینین یانلاری، بشریت تاریخی‎نین ایلک مدنیت دوشرگه‎سی کیمی، سومر تورکجه‎سی‎نین بئشیگی اولموشدور. آذربایجان اوغوز تورکلری، اؤزه‎للیکله بایات عشیره‎سی‎نین اسلامیتدن قاباق و سونرا، بؤلگه‎یه کؤچمه‎لرینی و یئرلی تورکلر و تورکمانلار ایله قاریشمالارینی، تاریخی و فولکلور و میتولوژی تدقیقلری ثبوت ائتمیشدیر.

شیعه‎لیگین گئنیش یاییلماسی، خصوصیله شاه ختایی‎نین قیامی و قیزیلباشلارین استیلالاریندان سونرا، آذربایجانلیلارین نجف، کربلا، کاظمین و بغداد شهرلرینه کؤچوب، اورادا قالمالاری، شیعی بیر سنّت و دبه چئوریلمیشدیرکی سیّدالشهدا (ع) عشقی ایله باغلی ایدی. بو شهرلره کؤچنلر عمومیتله، علم و ادب اهلی، شاعرلر، نوحه یازانلار و دین عالِملری ایدیلر. بئله‎کی صفویه‎دن بیر عصر سونرا، نجف و کربلا حوزه‎لری شیعه عالِملری‎نین ان گوجلو معارف مرکزلرینه چئوریلمیشدیر و ایندیه قده‎رده بیزیم آرامیزدا اؤز معنوی اقتدارینی ساخلاماقدادیر. صفویه دؤرو و هجری 9- نجو عصرین ایکینجی یاریسیندان سونرا بو مقدس شهرلره کؤچن آذربایجانلیلار آراسینداکی شاعرلر، همین یئرلرده گوجلو «آذری ادبیاتی» محیطی یارادا بیلمیشلرکی اونا «بغداد آذربایجان ادبیاتی» عنوانی وئرمک اولار.

1. فضولی و بغدادین ادبی محیطی

فضولی‎نین استعداد و دُهاسی‎نین، همین ادبی محیطین گئنیش انکشاف ائتمه‎سی و قالارغی بدیعی اثرلر صاحبی اولان شاعرلرین یارانماسیندا، بؤیوک تأثیری اولموشدور.

«بغداد آذربایجان ادبیات تاریخی» یازماق آرزوسو، حله‎لیک حیاتا کئچیریلمه‎سه‎ده، گله‎جک نسللرین بوینوندا اولان بیر بورج کیمی دورور. بئله بیر «ادبیات تاریخی» اثرینده کرکوک یازیلی ادبیاتی ایله بغداد آذربایجان ادبیاتی‎نین قارشیلیقلی تأثیرلری‎ده اینجه‎لنمه‎لیدیر. بورادا، یالنیز فضولی چاغی بغداد آذربایجان ادبیاتی محیطینه قیسساجا نظر سالاراق، فضولی‎نین چاغداشلاری آراسیندان بعضی شاعرلرین آدین چکیریک.[1]

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملا محمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی, دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی به تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی

مولانا حکیم ملا محمد فضولی حاققیندا دنیادا یوزلر کتاب، مقاله، لیسانس، دوقتورا و دوچنتلیک تئزلری، آنتالوژیلر، آنسیکلوپدیک اثرلر و ... یازیلمیشدیر. بونلاری یالنیز سایماق اؤزو بیر کتاب اولارکی بیر نئچه نفر او جمله‎دن «مژگان جونبور» همین موضوعدا علمی اثر نشر ائتمیشدیر.[1] بیز بورادا بئله اثرلر آراسیندان، اؤلکه‎میز ایراندا نشر اولان کتابلاری و ادبیات تاریخلرینده گئدن یازیلاری، هابئله دنیادا بیرینجی دوقتورا تئزی و ایلک مقاله‎لر توپلوسو و ایلک درسلیک کتابینی معرفی ائدیریک.

1. ایلک دوقتورا تئزی[2]

فضولی حاققیندا ایلک دوقتورا تئزینی عبدالقادر قاراخان حاضرلامیشدیر. اونون کتابیندا مقدمه‎دن سونرا «قایناقلارین تنقیدی» (47-44) بحثی گلیر. سونرا بیرینجی بؤلومده (138-61) مؤلف، عراق بؤلگه‎سی‎نین جغرافیاسی، تاریخی، اجتماعی- اقتصادی و مدنی حیاتی حاققیندا بحث آچیر. ایکینجی بؤلومده (216-139) فضولی‎نین حیاتی و اجتماعی محیطی، شاعرین عثمانلی دولت آداملاری ایله مناسبتی حاققیندا سؤز گئدیر. اوچونجو بؤلومون باشلیغی «فضولی‎نین شخصیتی» دیر (360-217). بورادا اونون ملّیتی، مذهبی و روحیاتی موضوعو تدقیق اولونور و نتیجه (396-361)دن سونرا سون بؤلومده (425-367) وثیقه‎لر باشلیغی آلتیندا استفاده ائتدیگی قایناقلاردان سندلر گتیریلیر.عبدالقادر قاراخانین بو اثری اونون دوقتورا رساله‎سی اولاراق، مدافعه ائدیلمیشدیر. ولاکن تدقیق اصولو نقطه‎ی نظریندن، بیزیم نظریمیزجه بیر پارا جدّی نقصانلاری واردیر. اوّل بو کی او، جغرافی محیطی و عراق بؤلگه‎سی‎نین اقلیمی دورومونو تدقیق ائدرکن. فضولی شخصیتی و یارادیجیلیغی ایله هئچ علاقه‎دار اولمایان یوروجو و لزومسوز بحثلر گتیریر. گرچه اؤزو تصدیق ائدیرکی «فضولینی فضولی ائدن بیر طرفدن عرقی، بنیوی خصوصیتلر، دیگر طرفدن جغرافی اقلیم و تاریخی زنگین‎لیک» ایدی. و لاکن او، اساس دقّتینی بیتگیلر، حیوانلار، سرحدلر، دره‎لر و تپه‎لرین ایضاحاتینا صرف ائدیر.

باشقا طرفدن او، فضولی‎نین روحیات و پسیكولوژیاسینی شرح ائتمك اوچون ارنست كرشمر Kretschmer آدلی بیر آلمانلی‎نین «بدن قورولوشو و سجیه» عنوانلی نظریه‎سینه استناد ائدیب اثبات ائتمه‌گه چالیشیر كی فضولی بدن جهتیندن چیركین اولدوغو و جنسی محرومیت چكدیگی اوچون شعرلرینده، درد، حسرت، عشق و بو كیمی مضمونلار ایشلتمیشدیر! او دئییر:

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملا محمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی, دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی به تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی

9. مجمع الخواص

صادقی افشار شاه عباسین کیتابداری 1007 هـ. ایلینده بو کیتابی چاغاتای تورکجه‎سینده یازمیشدیر. اثر، تبریزده فارسجا ترجمه ایله برابر نشر ائدیلمیشدیر.[1] فضولی حاققیندا تورکجه متنی بئله‎دیر:

مولانا فضولی بیاتیدیر. ابراهیم خان خیدمتینده بغدادا باروب خان مرحوم سلطان سلیمان خواندگاردین خدمت قیلوب عراقغا کیلکنده، مولانای مُشارٌ الیه حلّه‎ده متوطن بولورلار. علوم ظاهری اکتسابینا مشغول بولوب آز کونده کوپ تحصیل قیلور. فی الواقع هیچ کیشیکه بو استعداد سعادتی ال بیرمه‎یوبدور کیم تورکی و فارسی و عربی کلامیغا بو یانغلیق قادر بولغای تورکجه دیوان غزل و قصاید و «شاه و گدا» و «لیلی و مجنون» و «مناظره‎ی بنگ و باده» و «روضه» اتمامغا یئتکوروبدور. فارسجا «دیوان غزل و قصاید» و «رند و زاهد» و «صحت و مرض» مرقوم قیلوبدور. عربجه «دیوان غزل و قصاید» بیتوروبدور. تخمیناً اوتوز مینک بئیت اشعاری بار کیم بو حقیر اؤز خطّی بیرله مطالعه قیلدیم.

اگرچی مولانای مشارالیهی‎نین بی‎نظیر و بی‎بدل اشعاری کوپ بار، بو مختصر متحمل بولمادیغیدین بیر نئچه مشهور و نامشهور ابیاتی بیرله اختصار قیلور. تورکی مطلع‎لردن بیر دیوان ترتیب اولونور.

الف. کارگر دوشمز خدنگ طعنه‎ی دوشمن بنا،

کثرت پئیکانین ائتمیشدیر دمیردن تن بنا.

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملا محمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی, دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی به تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی
موضوع : ملا محمد فضولی- سندلر و قئیدلر, | بازدید : 1217

مولانا حکیم ملا محمدبن سلیمان فضولی، هجری اونونجو عصرین اعجوبه‎سی‎نین تمیز یاشاییشی و نبوغونون محصولو اولان اثرلری حاققیندا، هم چاغداشلاری همده، اؤلوموندن سونرا گلن تذکره‎چیلر، استناد ائدیلمه‎سی سندلر کیمی، بعضی قئیدلر آلمیشلار. بو سندلرین بیر نئچه‎سینی نمونه اولاراق عینا نقل ائدیریک:

1. تذکرة الشعرا[1]

قسطامونولو لطیفی 953 ه‍. ایلینده تألیف ائتدیگی «تذکرة الشعرا» اثرینده، فضولی‎دن آد آپاریر و اؤز تذکره‎سینده، اونا اهمیتلی یئر وئریر و اونون حاققیندا بئله دانیشیر:

«بو دؤر شعراسیندان و شعراسی‎نین فضلاسینداندیر. «نوایی» طرزینه قریب بیر طرز دل‌فریب و اسلوب عجیبی واریدیر. طرزینده مبتدع و طریقینده مخترعدیر. بو مطلع مطبوع، انین زاده‎ی طبعی و خیال خاصی دیر:

مقوّس قاشلارین کیم وسمه بیرله رنگ توتموشلار،

قیلیجلاردیر کی قانلار تؤکمک ایله ژنگ توتموشلار!

و بو طرز اوزره، خمسه‎یه جوابی و ممدوح و مقبول بئش پاره کیتابی واردیر. بو بیر قاچ بئیت، آنین منظومات پُرفسونوندان، «لیلی و مجنون» داندیر:

دهقان حدیقه‎ی روایت،

صرّاف جواهر حکایت،

معنی چمنینده گوه تیکنده،

سؤز رشته‎سینه گُهر چکنده،

قیلمیش بو روشده نکته دانلیق،

گول ریزلیگ و گُهر فیشانلیق...»

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملا محمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی, دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی به تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی

مولانا حکیم ملا محمد فضولی، معروفترین شاعر سده‎ی دهم هجری نه تنها در تاریخ ادبیات ترکی آذری بلکه در تمامت ادبیات ترکی جایگاه والا دارد. او فرزند مفتی معروف حلّه نامبردار به «ملا سلیمان» است. زندگی گزاران در تراجم احوال ازو به عزت یاد می‎کنند و به عشیره‎ی «بیات»های آذربایجان از عشایر 24 گانه اوغوزان یا ترکان غز منسوب می‎دارند. خود در آغاز «حدیقة السّعدا» نیز خویشتن را «ترکی زبان»می‎نامد و از زبان ترکی به عنوان زبان اصلی و مادری خود نام می‎برد.

وی در دوران کودکی، تحصیلات خویش را با تحصیل مقدمات عربی و ادب ترکی و فارسی پیش پدر خود آغاز کرده، سپس به تصریح خویش سال‎های جوانی در نجف اشرف در جوار تربت پاک علی بن ابی‎طالب علیه السلام به خدمت و تحصیل معارف ادامه داده است.

در منابع اسلامی، «مولانا، سلطان الشعرا، شیخ الادبا، افضل الفضلا، حکیم ملا محمد بن سلیمان البیاتی البغدادی الملقب بالفضولی» نامیده شده است.

فضولی مذهب شیعه داشت و کلیه‎ی علوم عقلی و نقلی رایج زمان خویش را بخوبی آموخته بود و در اغلب زمینه‎های دانش بشری قلم زده است. استعداد شاعری را در خود احسان الهی می‎شمارد و در مقدمه‎ی دیوان ترکی می‎گوید: «علمسیز شعر اساسی یۏخ دیوار اۏلور و اساس سیز دیوار غایتده بی اعتبار اۏلور».

وی در سه زبان ترکی، عربی و فارسی شاهکارهای اندیشگی چندی بر جای گذاشته است که برجسته‎ترین آن‎ها «دیوان اشعار ترکی» وی است.

مجموعه‎ی حاضر تدوینی از «دیوان اشعار ترکی» وی (غیر از مثنوی‎ها) است که تقدیم عاشقان و علاقه‎مندان حضرتش می‎شود.

شیوه‎ی کار در این تدوین، در مقدمه، به زبان اصلی شرح داده شده است. تهیه‎ی دیوان اشعار ترکی فضولی، به صورتی نسبتا منقح و صحیح کار ساده‎ای نبوده است. در این کار، من سپاسگزار تنی چند از فضلا و جوانان پر شور و فاضل هستم، مسئولان محترم کیتابخانه‎های مجلس و مطهری (سپهسالار سابق) و ملّی تهران که از مراجعات مکرر من به نسخه‎های خطی دیوان، دل آزرده نشدند، آقای سید حیدر بیات و مهندس نائبی که به طور کامل متن حروف نگاری شده را از صدر تا انتها خواندند و موارد مهمی را متذکر شدند، آقای مجتبی رسولی که در اعراب گذاری و برگردان ابیات عربی همّتی والا به خرج داد و سهوهای موجود را اصلاح کرد، و آقای ستار محمدزاده صدیق فرزندم که در استخراج کشف الابیات، ویرایش فنی، حروف‎نگاری و صفحه آرایی، همانگونه که در «گلشن راز»[1] و «دیوان غریبی»[2] زحمت کشیده بود، ذوق و نوگرایی مطلوبی از خود نشان داد و نیز فرزندم ائلدار محمدزاده صدیق كه در استخراج نمایه‎ها و تهیه‎ی منابع صعب الوصول مدد رسانید و آقای آسیابی که چاپ و نشر آن را به صورتی نفیس و جالب پذیرفت. همگی وقتی خود را مأجور خواهیم شناخت که با این گام کوچک بتوانیم روح قدسی مولانا حکیم ملّا محمد فضولی را شاد گردانیم. و حاصل کار را به عنوان تحفه و هدیه‎ای بر پای ایل و تبار سرافراز خود نثار کنیم.

دکتر حسین محمدزاده صدیق

تهران - اسفند 1383



[1] گلشن راز شبستری، سروده‌ی الوان شیرازی، مقدمه و تصحیح از: ح. م. صدیق، تهران، 1382.

[2] دیوان غریبی، سروده‌ی غریبی منتشا اۏغلو، مقدمه و تصحیح از: ح. م. صدیق، تهران، 1381.

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد فضولی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون ملا محمد فضولی,شناختنامه ملا محمد فضولی بر اساس تحقیقات حسین محمدزاده صدیق,ملا محمد فضولی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار ملا محمد فضولی, دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی به تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکترصدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی
صفحه قبل 1 2 صفحه بعد